Καρκίνος του Τραχήλου της Μήτρας: Μία Παγκόσμια Προσπάθεια για Πρόληψη, Έγκαιρη Διάγνωση και Θεραπεία

Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά προβλήματα δημόσιας υγείας παγκοσμίως, με χιλιάδες νέες περιπτώσεις και θανάτους κάθε χρόνο. Πρόκειται για μια νόσο που συνδέεται άμεσα με τη λοίμωξη από τον ιό των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV) και για την οποία η πρόληψη και ο τακτικός προληπτικός έλεγχος μπορούν να έχουν καθοριστική σημασία στην έκβαση της υγείας των γυναικών.

Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας είναι ένας από τους πιο συχνούς καρκίνους στις γυναίκες διεθνώς. Σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία, αποτελεί τον τέταρτο συχνότερο καρκίνο στις γυναίκες παγκοσμίως με δεκάδες χιλιάδες θανάτους κάθε χρόνο, ιδιαίτερα σε χώρες με περιορισμένη πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας και προληπτικές εξετάσεις.

Η λοίμωξη από τον HPV αποτελεί τον κύριο αιτιολογικό παράγοντα για την ανάπτυξη καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Η μετάδοση του ιού γίνεται κυρίως με σεξουαλική επαφή, ενώ οι τύποι υψηλού κινδύνου του HPV (όπως οι τύποι 16 και 18) σχετίζονται με την πλειοψηφία των καρκίνων αυτού του είδους.

Η Σημασία της Πρόληψης και του Προληπτικού Ελέγχου

Τεστ Παπανικολάου (Pap Test)

Το Τεστ Παπανικολάου (Pap test) αποτελεί βασικό εργαλείο προληπτικού ελέγχου για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Με αυτή την κυτταρολογική εξέταση είναι δυνατό να ανιχνευθούν προκαρκινικές αλλοιώσεις του τραχήλου πολύ πριν εξελιχθούν σε διηθητικό καρκίνο.

Τεστ HPV

Το HPV test ανιχνεύει την παρουσία στελεχών HPV υψηλού κινδύνου. Σε πολλές χώρες αποτελεί πλέον ανώτερη ή συμπληρωματική στρατηγική του Pap test.

Ο συνδυασμός  αυτών των εξετάσεων  — Pap test και HPV test —  αυξάνει σημαντικά την πιθανότητα έγκαιρης ανίχνευσης προκαρκινικών καταστάσεων και μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης προχωρημένου καρκίνου τραχήλου.

Ο Ρόλος του HPV Εμβολιασμού

Ο εμβολιασμός κατά του HPV αποτελεί σήμερα μια από τις πιο αποτελεσματικές στρατηγικές πρόληψης του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Τα εμβόλια στοχεύουν στην πρόληψη λοίμωξης από τους πιο επικίνδυνους τύπους του ιού- κυρίως τύποι 16 και 18, μειώνοντας σημαντικά τον μελλοντικό κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου.

Πολλές χώρες έχουν εντάξει τον HPV εμβολιασμό στα εθνικά προγράμματα εμβολιασμού για έφηβες και εφήβους, προσφέροντας προστασία πριν από την έναρξη της σεξουαλικής ζωής — το ιδανικότερο πλαίσιο για πλήρη προφύλαξη.

Βασικά Συμπτώματα του Καρκίνου του Τραχήλου της Μήτρας

Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας δεν εμφανίζει πάντοτε συμπτώματα σε αρχικά στάδια, ωστόσο τα συχνότερα συμπτώματα που παρουσιάζονται είναι:

• Πόνος ή δυσφορία στην κοιλιακή χώρα και τη λεκάνη

• Αιμορραγία μετά τη σεξουαλική επαφή ή μεταξύ περιόδων

• Αιμορραγία μετά την εμμηνόπαυση

• Ασυνήθιστες κολπικές εκκρίσεις

• Δυνατός πόνος στη μέση ή στο πλάι του κορμού

• Διαταραχές περιόδου

• Συχνοουρία, ακράτεια ούρων ή κοπράνων

• Δυσκοιλιότητα

• Αίμα στα ούρα

• Πρήξιμο σε ένα ή και τα δύο πόδια

  
  

Επειδή τα συμπτώματα του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας σχετίζονται και με άλλους τύπους γυναικολογικού καρκίνου και παθήσεις όπως η ενδομητρίωση και τα ινομυώματα, είναι απαραίτητη η αξιολόγησή τους από ιατρό.

Εάν μια γυναίκα αντιμετωπίζει τέτοια συμπτώματα συνίσταται η επίσκεψη σε ειδικευμένο γυναικολόγο, ώστε να διερευνηθούν τα αίτιά της.

Διάγνωση καρκίνου του τραχήλου της μήτρας

Η πρώιμη διάγνωση του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας γίνεται κατά τον προληπτικό έλεγχο και συγκεκριμένα το τεστ ΠΑΠ. Εάν στο τεστ Παπανικολάου ανευρεθούν ύποπτα κύτταρα ή το HPV test αποβεί θετικό ο γυναικολόγος θα προτείνει τη πραγματοποίηση κολποσκόπησης με σκοπό την λεπτομερή επισκόπηση του τραχήλου της μήτρας και του κόλπου. Γίνεται λήψη βιοψιών από “ύποπτες” περιοχές. Εφόσον οι βιοψίες αυτές αναδείξουν διηθητικό καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, στην ασθενή θα προταθεί μια σειρά εξετάσεων με στόχο τη σταδιοποίηση της νόσου.

Πιο συγκεκριμένα:

Μαγνητική τομογραφία κάτω κοιλίας, ώστε να εξακριβωθεί η έκταση της νόσου και η πιθανή διήθηση παρακείμενων ιστών, όπως είναι οι λεμφαδένες, η ουροδόχος κύστη, το ορθό.

Αξονική τομογραφία θώρακα και άνω κοιλίας ή PET scan (Positron Emission Tomography scan) για την επιβεβαίωση αυξημένης υποψίας απομακρυσμένων μεταστάσεων. 

Θεραπευτική προσέγγιση 

Η θεραπεία καθορίζεται από το στάδιο της νόσου, την ηλικία, τη γονιμότητα και τη γενική κατάσταση υγείας της ασθενούς.

Χειρουργική αντιμετώπιση

Σε αρχικά στάδια της νόσου, ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας μπορεί να θεραπευθεί είτε με κωνοειδή εκτομή είτε με απλή υστερεκτομή  (αφαίρεση μήτρας και τραχήλου με ή χωρίς παραμήτριο και λεμφαδένες).

Ριζική ακτινοθεραπεία και χημειοθεραπεία

Αποτελεί τον βασικό κορμό θεραπείας για καρκίνο τραχήλου μεσαίων έως προχωρημένων σταδίων, συχνά μαζί με χημειοθεραπεία.

Η ακτινοθεραπεία χορηγείται σε δύο μορφές:

Εξωτερική Ακτινοθεραπεία (External Beam Radiation Therapy – EBRT)

Πρόκειται για ακτινοβόληση από εξωτερική πηγή που κατευθύνεται προς την περιοχή του τραχήλου και των πυελικών λεμφαδένων. Συνήθως χορηγείται καθημερινά, 5 ημέρες/εβδομάδα για 5–6 εβδομάδες.

Επιπρόσθετα, η ασθενής υποβάλλεται και σε εβδομαδιαία σχήματα χημειοθεραπείας με στόχο την ακτινο-ευαισθητοποίηση των καρκινικών κυττάρων.

Ενδοϊστική Βραχυθεραπεία (Intracavitary / Interstitial Brachytherapy)

Αποτελεί θεμέλιο της θεραπείας του καρκίνου τραχήλου μήτρας και δεν αντικαθίσταται από καμία άλλη τεχνική. Η πηγή ακτινοβολίας τοποθετείται μέσα στον τράχηλο, δίνοντας υψηλή δόση ακτινοβολίας ακριβώς στον όγκο. Η βραχυθεραπεία χορηγείται συνήθως σε πολλαπλές συνεδρίες μετά το τέλος της εξωτερικής ακτινοθεραπείας.

Στοχευμένες και Ανοσολογικές Θεραπείες

Η ανοσοθεραπεία αποτελει μια σχετικά νεότερη θεραπευτική προσέγγιση για τον καρκίνο τραχήλου μήτρας, ιδιαίτερα για περιπτώσεις προχωρημένης ή υποτροπιάζουσας νόσου. Σήμερα το πιο συχνά χρησιμοποιούμενο φάρμακο είναι οι αναστολείς ανοσολογικού ελέγχου (PD-L1 inhibitors) όπως το pembrolizumab.

Συμπέρασμα

Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας αποτελεί μια σοβαρή, αλλά σε μεγάλο βαθμό θεραπεύσιμη νόσο όταν εντοπιστεί εγκαίρως. Θα ηθελα να καταλήξω  υπογραμμίζοντας την αξία του προληπτικού ελέγχου, στην έγκαιρη διάγνωση και πλήρη θεραπεία του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας είναι ένας από τους λίγους καρκίνους για τους οποίους η ιατρική επιστήμη έχει προσφέρει δύο σημαντικούς συμμάχους: τον εμβολιασμό κατά του ιού των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV)  και το τεστ ΠΑΠ.

Συντάκτρια: Δρ. Μαρία Στυλιανού - Ακτινοθεραπευτής Ογκολόγος